Category Archives: Karta Nauczyciela

Ocena pracy nauczyciela w świetle Karty Nauczyciela

Karta Nauczyciela stanowi, że praca nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych, zatrudnionych w publicznych szkołach i przedszkolach podlega ocenie. Zgodnie z prawem oceniani winni być nauczyciele wszystkich stopni za wyjątkiem stażysty. Tymczasem coraz częściej można spotkać się z opinią, że przyjęty system sankcjonuje fikcję. Zachowania nauczycieli, związków zawodowych i dyrektorów szkół sprawiają, że praca pedagogów jest oceniana bardzo rzadko i najczęściej mało wnikliwie. Nauczyciele wiedzą, że nawet złą ocenę swojej pracy mogą podważyć przed kuratorium.

Zasady oceny pracy nauczyciela

Zasady oceny pracy nauczycieli są szczegółowo regulowane w rozporządzeniu Ministerstwa Edukacji Narodowej z 2 listopada 2000 roku w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego. Lista podmiotów mających prawo zwrócić się z wnioskiem o ocenę pracy nauczyciela jest długa, bowiem takie prawo przysługuje:

  • dyrektorowi szkoły,
  • zainteresowanemu nauczycielowi,
  • organowi prowadzącemu szkołę,
  • organowi sprawującemu nadzór pedagogiczny,
  • radzie szkoły,
  • radzie rodziców.

Ocena najczęściej należy do dyrektora szkoły. Jeżeli dyrektor sam nie posiada kwalifikacji pedagogicznych, to ocenia w porozumieniu z nauczycielem sprawującym w szkole nadzór pedagogiczny. Oceniający może zasięgnąć opinii samorządu uczniowskiego.

Często się zdarza, że nauczyciel pracuje w kilku placówkach. W takim przypadku ocenia go dyrektor szkoły, która jest głównym miejscem zatrudnienia w porozumieniu z dyrektorem drugiej placówki. Jeżeli pominięty zostanie którykolwiek z przełożonych, to ocena pracy nauczyciela jest nieważna. Ocena musi być dokonana w terminie 3 miesięcy od złożenia wniosku o jej przeprowadzenie. Jednocześnie nauczyciel nie może być oceniany częściej niż raz na rok. W przypadku oceny dokonywanej na wniosek podmiotów innych niż nauczyciel, musi być on o tym pisemnie poinformowany na miesiąc wcześniej.

Czy ocena pracy nauczyciela jest fikcją?

Ocena pracy nauczyciela jest sformalizowana do granic możliwości. Jednocześnie formalne reguły dotyczą noty, która nie mieści się w żadnym obiektywnym katalogu. Kryteria oceny są subiektywne i niemierzalne, co zawsze daje możliwość podważenia negatywnego osądu. W praktyce dyrektorzy nie chcą wprowadzać nerwowej atmosfery do szkoły. Przecież to nauczyciele rekomendują kandydata na stanowisko dyrektorskie. Harmonogramy hospitacji poszczególnych pracowników ustala się na wrześniowych radach pedagogicznych. Niekiedy znana jest dokładna data oceny poszczególnych nauczycieli. Taki system skutecznie pomija prawa uczniów i rodziców. W przypadku zaniedbań ze strony nauczyciela taki sposób oceny jest nie tylko nieobiektywny ale także daje możliwość sporej samowoli, omijania wewnątrzszkolnego systemu oceniania. Jest to sytuacja nie tylko prowadząca do obniżenia jakości procesu kształcenia i wychowania uczniów ale także krzywdząca dla nauczycieli rzetelnie wykonujących swój zawód.

Zarobki nauczycieli a Karta Nauczyciela

Karta Nauczyciela została przyjęta ponad 30 lat temu i stanowiła powód do dumy nauczycielskich związkowców. Trzy dekady przemian społecznych, politycznych i gospodarczych odmieniły w naszym kraju bardzo wiele dziedzin życia, jednak pozycja zawodu nauczyciela i rozliczne przywileje pozostały w kształcie zaproponowanym w realnym socjalizmie. Kolejne nowelizacje jedynie umacniały podmiotowe i finansowe przywileje zawarte w ustawie. Poszczególne rządy i samorządowcy woleli nie rozpoczynać konfliktów z ponad półmilionową armią nauczycieli publicznych szkół.

Zarobki nauczycieli a stopnie zawodowe

Wysokość zarobków nauczycieli jest uzależniona od rozporządzenia wykonawczego do ustawy Karta Nauczyciela. Kolejna nowelizacja rozporządzenia w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy odbędzie się od 1 września 2012. Po tej dacie nauczyciele będą zarabiać co najmniej:

  • nauczyciel stażysta: 2 265 zł (83 zł podwyżki),
  • nauczyciel kontraktowy: 2 331 zł (85 zł podwyżki),
  • nauczyciel mianowany: 2 647 zł (97 zł podwyżki),
  • nauczyciel dyplomowany: 3 109 zł (114 zł podwyżki).

Powyższe stawki odnoszą się do nauczyciela z tytułem magistra, który posiada przygotowanie pedagogiczne.

Zarobki nauczycieli a poziom wykształcenia

Niezależnie od stopni zawodowych, na zarobki nauczycieli duży wpływ ma poziom wykształcenia. Siatka płac stosowanych w publicznych placówkach szkolnych zawiera następujące kategorie:

  • tytuł zawodowy magistra z przygotowaniem pedagogicznym;
  • tytuł zawodowy magistra bez przygotowania pedagogicznego, tytuł zawodowy licencjata (inżyniera) z przygotowaniem pedagogicznym;
  • tytuł zawodowy licencjata (inżyniera) bez przygotowania pedagogicznego, dyplom ukończenia kolegium nauczycielskiego lub nauczycielskiego kolegium języków obcych;
  • pozostałe wykształcenie.

W chwili obecnej nauczyciel stażysta posiadający tytuł magistra i przygotowanie zawodowe zarabia więcej niż nauczyciel dyplomowany z wykształceniem pozostałym. Średnie zarobki nauczycieli są wyższe od podanych wyżej kwot. Dodatek wiejski przysługującym nauczycielom pracującym na terenach wiejskich wynosi 10 procent pensji zasadniczej. Wysokość dodatku mieszkaniowego jest ustalana przez samorządy. Zgodnie z Kartą nauczycielom, którzy nie osiągnęli średniego gwarantowanego wynagrodzenia wypłaca się jednorazowe dodatki. Średnie zarobki nauczycieli zależą również od regionów Polski i możliwości finansowych samorządów.

Nauczycielskie stopnie zawodowe

Nauczyciele pracujący w publicznych szkołach mają bardzo precyzyjnie określoną ścieżkę zawodowego awansu oraz związaną z tym siatkę płac. Poszczególne stopnie zawodowe są uwarunkowane spełnieniem konkretnych warunków. Karta Nauczyciela wymienia warunki niezbędne do uzyskania kolejnych stopni awansu. Konieczne jest posiadanie odpowiedniego wykształcenia oraz pedagogicznego przygotowania, odbycie stażu oraz uzyskanie pozytywnej oceny zawodowego dorobku. Poszczególne stopnie awansu wymagają również spełnienia dodatkowych wymogów.

Nauczyciel stażysta

Każdy nauczyciel zatrudniony przez dyrektora szkoły rozpoczyna karierę do funkcji stażysty. Okres stażu wynosi co najmniej 9 miesięcy i kończy się z chwilą uzyskania awansu. Opiekunem stażu jest nauczyciel dyplomowany lub mianowany, który pomaga w przygotowaniu planu rozwoju zawodowego oraz przygotowuje projekt oceny stażu. Plan stażu jest w znacznej mierze uzależniony od rodzaju szkoły. Stażysta powinien poznać strukturę szkoły, obowiązujące w niej przepisy i regulaminy, brać udział w szkolnych programach kształcenia oraz organizować lekcje hospitowane przez opiekuna lub dyrektora placówki. Po złożeniu sprawozdania ze stażu następuje postępowanie kwalifikacyjne, którego efektem jest kolejny stopień zawodowy, oraz wzrost zarobków.

Nauczyciel kontraktowy

Kiedy upłyną 2 lata od zostania nauczycielem kontraktowym, można rozpocząć procedurę ubiegania się o kolejny awans. Pełna procedura trwa 2 lata i 9 miesięcy, a w przypadku osób legitymujących się tytułem doktora jest ograniczona do 9 miesięcy. Procedura polega na odbyciu kolejnego stażu zawodowego pod okiem opiekuna. Celem jego jest dokształcanie się oraz rozwój osobisty i zawodowy. Po odbyciu stażu, dyrektor placówki na wniosek nauczyciela, w ciągu 21 dni dokonuje oceny zawodowej nauczyciela. Nauczyciel staje przed komisją złożoną z reprezentanta szkoły, dyrektora lub wicedyrektora placówki, ekspertów z listy MEN. Pozytywnie zdany egzamin stanowi podstawę do awansu, któremu towarzyszy uroczyste ślubowanie.

Nauczyciel mianowany

12 miesięcy po uzyskaniu stopnia nauczyciela mianowanego można rozpocząć starania o uzyskanie dalszego awansu. Okres kolejnego stażu znów wynosi 2 lata i 9 miesięcy lub jedynie 9 miesięcy w przypadku kandydatów, którzy ukończyli studia trzeciego stopnia, czyli legitymują się tytułem doktora. Dyrektor placówki może złożyć wniosek w sprawie postępowania po upływie czterech lat od uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego. Kandydat musi wykazać się bardzo bogatym dorobkiem zawodowym. Realizuje plan rozwoju zawodowego, z którego składa sprawozdania będące przedmiotem odrębnej oceny. Komisję kwalifikacyjną tworzą oprócz dyrektora szkoły: reprezentant organu nadzoru pedagogicznego i dwaj eksperci z listy ministerialnej.

Nauczyciel dyplomowany

Pomyślny przebieg postępowania kwalifikacyjnego daje awans na najwyższy stopień zawodowy, jaki przewiduje Karta Nauczyciela. Nauczyciele mianowani i dyplomowani zgodnie z prawem są odpowiedzialni w znacznej mierze za kształcenie swych następców ponieważ są opiekunami stażów. Osiągnięcie określonego stopnia zawodowego znajduje swe odbicie w określonej w Karcie Nauczyciela i rozporządzeniach wykonawczych siatce płac.

Czy prawa ucznia i rodzica są szkolną fikcją?

Przyjęta 30 lat temu Karta Nauczyciela jest coraz powszechniej krytykowana. Z jednej strony dzieli środowisko, ponieważ odnosi się jedynie do nauczycieli szkół publicznych, z drugiej strony powoduje kolosalne obciążenia dla budżetów samorządów, które muszą dokładać pieniądze na utrzymanie palcówek oświatowych, ponieważ subwencja oświatowa w żadnym wypadku nie wystarcza na pokrycie kosztów funkcjonowania szkół. W przypadku małych, wiejskich gmin, utrzymanie oświaty często stanowi najpoważniejszy element kosztów.

Finansowanie oświaty, czy gra pozorów?

Przez wiele lat poszczególne rządy nie decydowały się na uczciwą reformę systemu edukacji, bojąc się konfrontacji z ponad pół milionową rzeszą nauczycieli. W efekcie niż demograficzny, w który obecnie weszła Polska stawia przed wszystkimi poważne wyzwania. Subwencja oświatowa, którą otrzymują samorządy na realizowanie zadań oświatowych jest niewystarczająca na pokrycie wydatków związanych z funkcjonowaniem szkół. Głównie z tytułu wynagrodzeń nauczycielskich, powiększanych o przywileje wynikające z Karty Nauczyciela. Samorządy zmuszane do oszczędności i niepowiększania deficytu zaczynają zamykać szkoły lub przekazywać funkcje oświatowe stowarzyszeniom w celu ominięcia zapisów Karty Nauczyciela.

Kto jest podmiotem w szkole?

Czy ktokolwiek jeszcze bierze pod uwagę ucznia, któremu szkoła ma zapewnić edukację oraz rodzica, który opłacając podatki wprawia w ruch całą maszynerię. Nikt nie ma w tej sprawie złudzeń. Czy nauczyciele wyprowadzający na ulicę manifestacje rodziców protestujących przeciwko likwidacji szkół nie zdają sobie sprawy, że placówki mogłyby przetrwać gdyby nie konieczność wypłacania dodatków dla tych, którzy nie osiągnęli średnich pensji gwarantowanych przez Kartę Nauczyciela lub fundowania długich płatnych urlopów na poratowanie zdrowia. A wszystko to w cieniu raportu OECD, z którego wynika, że polscy nauczyciele pracują najmniej na świecie. Niezależnie od wrażenia, jakie chcą wywołać obrońcy Karty Nauczyciela, to warto pamiętać, że ten dokument uznaje, że podmiotem szkoły jest nauczyciel. Wielu nauczycieli wciąż chce w to wierzyć.